Textiel handwerk

Het traditionele textiele handwerk in Zwitserland is een verhaal over de successen en crisissen, de glitterwereld en schaduwzijden. Tegenwoordig herinnert er nog maar weinig aan de glans uit vervlogen tijden.

Inhoud delen

Bedankt voor uw waardering

Borduurfabriek in St. Gallen

De textieltraditie van St. Gallen heeft het stads- en landschapsbeeld en de mensen in Oost-Zwitserland sterk gevormd. De kennis en vervaardiging, verwerking en verkoop werd van generatie op generatie doorgegeven. Tot de 17e eeuw stond de regio voornamelijk bekend om haar kwalitatief hoogwaardige linnen, evenals haar katoenproducten. In de bloeitijd in de 19e eeuw werd St. Gallen per slot van rekening gerekend tot de belangrijkste en grootste exportgebieden van borduurwerk. Zo werkte aan het begin van de 20ste eeuw bijna in ieder huis een persoon in de huisindustrie of in de fabriek voor de borduurwerkbranche, die in die tijd meer dan 50 procent van de wereldproductie vervaardigde. Met het begin van de Eerste Wereldoorlog daalde de vraag naar deze luxe goederen enorm, wat tot de grootste economische crisis van de regio leidde. Ook wanneer de borduurfabriek in St. Gallen het kwantitatief niet haalt bij de omvang uit het verleden, ontwerpen tegenwoordig negen boorduurwerkbedrijven in Oost-Zwitserland dagelijks hoogstaande, innovatieve en met de nieuwste machines vervaardigde droomstoffen voor de bekendste modemakers ter wereld. Grote namen als Pierre Cardin, Chanel, Christian Dior, Giorgio Armani, Emanuel Ungaro, Hubert de Givenchy, Christian Lacroix, Nina Ricci, Hemant en Yves Saint Laurent verwerken kant uit St. Gallen. Ook Michelle Obama verscheen tijdens het inauguratiefeest voor haar man in de borduurfabriek in St. Gallen. Het borduren met de handborduurmachine wordt nog maar door weinigen gedaan en kan in verschillende musea in Oost-Zwitserland van heel dichtbij worden meegemaakt. Op textilland.ch wordt een reeks musea vermeld, die zich aan de Oost-Zwitserse textieltraditie wijden. Hiertoe behoren o.a. het textielmuseum in St. Gallen of ook het Appenzeller volkskundemuseum in Stein. Zinnelijke belevenissen worden bovendien aangeboden door de Textilweg St. Gallen, de textielroutes Thurgau en Appenzellerland of de speciale textielkamers in geselecteerde hotels in Oost-Zwitserland.

Appenzeller handborduurwerk

Handborduurwerk behoort tot de bekendste producten van de kunstnijverheid in Appenzell Innerrhoden. Terwijl de Oost-Zwitserse borduurwerkindustrie met haar handelscentrum St. Gallen van 1865-1913 een indrukwekkend industrialiseringsproces onderging, was voor Appenzell Innerrhoden slechts zijdelings sprake van machinaal borduurwerk. De ontwikkeling verliep hier omgekeerd: terwijl de industriële centra meer voor massa en lage prijzen kozen, vond in Innerrhoden een duurzame verfijning van deze kunstnijverheidsindustrie plaats. Het gros van de textielen werd niet in fabrieksmatige bedrijven, maar in de huisindustrie vervaardigd. Duizenden vlijtige vrouwen droegen met hun werk aan het borduurraam bij aan het inkomen van de familie. Een deel van de producten vond zijn weg in de directe verkoop aan de klanten. Zogeheten borduurwerkhandelaren trokken voor de Eerste Wereldoorlog seizoensgebonden naar voorname kuuroorden in het Duitstalige gebied en vonden onder de daar verzamelde edellieden en industriëlen een koopkrachtige clientèle. Ter bevordering van het handborduurwerk werden vanaf 1889 inleidende en vervolgcursussen voor verschillende soorten steken gegeven. In de regel kregen meisjes hun eerste instructies van hun moeder of een oudere zus en bezochten ze vervolgens de door de staat gesubsidieerde cursussen. Met de val van het industriële borduurwerk tijdens de Eerste Wereldoorlog en het interbellum moest ook het handborduurwerk zijn eigen plaats opnieuw bepalen. Daarbij kwam de toegenomen belangstelling voor solide consumptieartikelen van Zwitserse productie goed van pas. Zakdoeken, tafel- en beddengoed voor de uitzet evenals klederdrachten van Innerrhoder productie waren dankzij hun lange levensduur erg geliefd. Hoewel de afzet van handborduurwerk vanaf het midden van de jaren 1950 continu daalde, zijn er tegenwoordig nog vrouwen te vinden, die dit handwerk beheersen. Het Museum Appenzell biedt een goed inzicht in deze traditie. Appenzeller Museum

Kant uit Neuchâtel

Het kanton Neuchâtel was lange tijd beroemd om zijn kantklosindustrie. Al in de 17e eeuw was dit luxeproduct bij de voorname dames in heel Europa zeer geliefd. In deze regio waren destijds in de kantklosindustrie vijf- tot zesmaal zoveel mensen werkzaam als in de uurwerkindustrie. De kant uit Neuchâtel is kantwerk op een lichte ondergrond van linnen of zijde – een zogeheten blonde – met een specifiek patroon. De motieven veranderden met de mode, nu eens waren het de Mechelse, dan die van Valenciennes, dan was de kant uit Binche populair en zo waren er nog vele andere met verschillende spitsvondige namen. De mechanische kantklosindustrie uit Engeland, de daarmee gepaard gaande prijsdaling en de veranderde mode leidden vanaf de jaren 1830 tot de ondergang van de lokale productie. Intussen is het kantklossen een puur recreatieve bezigheid geworden. Een handjevol enthousiaste kantklosters lukt het nog altijd om de oude modellen na te maken en nieuwe te creëren. Enkele musea zoals dat van Valangin, het boerenmuseum van La Chaux-de-Fonds of het streekmuseum van Val-de-Travers eren nu overigens de vroegere technische topprestaties.

Zijde-industrie van Zürich

De textielindustrie speelt een dragende rol in de geschiedenis van het kanton Zürich. De zijde-industrie van Zürich heeft een bijzondere betekenis. Ze is er al sinds de 14e eeuw en kende in de 17e eeuw een eerste grote opleving. In de 19e eeuw werden op het platteland, vooral op de linker oever van het Meer van Zürich, verschillende zijdefabrieken gebouwd. Van 1840 tot 1900 was de zijde-industrie in het kanton Zürich de belangrijkste verwerkende industrie. In de jaren 50 en 60 van de 19e eeuw groeide Zürich uit tot de grootste zijdestofproducent ter wereld op een na en was wereldberoemd om de zwarte tafzijde en om de filtreerdoeken voor het zeven van meel. Na 1930 liep de betekenis van de textielindustrie gestaag terug. Veel firma's in de zijde-industrie stopten ermee. De zijde-industrie werkt indirect door nog aanwezige bouwwerken en de door de zijde-industrie ontstane bedrijven, zoals banken, vastgoedbedrijven en machinefabrieken nog door. Sinds enkele jaren wordt geprobeerd, de aandacht te vestigen op de betekenis van de zijde-industrie van Zürich en om de nog aanwezige textielarchieven te bewaren.

Zijden lint en lintweverij

De lintweverij was in de regio Noordwest-Zwitserland een belangrijke industrietak. In de kantons Aargau en Solothurn vind je nu nog lintweverijen. In de twee halve kantons van Bazel is de zijdelintweverij in de jaren 1920 bijna compleet verdwenen; in 1988 borg de laatste thuisweefster de weefstoel op, in 2004 ging de laatste weverij dicht. De zijdelintweverij werd in de 16e eeuw door geloofsvluchtelingen uit Italië en Frankrijk naar de regio Bazel gebracht. In 1670 liet de raad van Bazel voor het eerst regelbare weefstoelen toe en maakte daarmee een vroege industrialisering mogelijk. Op het platteland van Bazel werden op zulke weefstoelen in de huisindustrie zijden linten vervaardigd, dit met tussenhandelaren en voor een "bandheer" in de stad. Pas in de 19e eeuw ontstonden fabrieken, eerst in de stad, later ook op het platteland. In de 20ste eeuw probeerden de plattelandswerkers door elektrificatie van de stoelen tegen de ondergang van het weven weerstand te bieden. Daarom beschikten in 1904 in Baselland al meer dan 35 gemeenten over elektrische stroom. Op het platteland houdt men de herinnering aan het thuiswerk in ere; het maakte voor velen een financieel inkomen mogelijk, maar zorgde ook voor een betere verhouding van de macht tussen het kapitaal in de stad en het werk op het platteland. In de stad is dan wederom de zijdenlintindustrie met de huizen van voormalige bandheren aanwezig en de wetenschap, dat de huidige industriële ontwikkeling zonder zijden linten niet plaats had kunnen vinden.

Klederdrachten

De klederdrachten bieden een goed inzicht in de textiele geschiedenis: je kunt er de vroegere modetrends aan aflezen – dat kan in de snit zitten, maar ook in het materiaal, de versieringen of de accessoires. Klederdrachten ontstonden in de 18e eeuw als uitdrukking van het gestegen landelijke, regionale en standsbewustzijn. In Zwitserland vind je niet alleen van kanton tot kanton verschillende klederdrachten, ook binnen het kanton zijn met name de vrouwendrachten regionaal vaak verschillend, terwijl je haast overal klederdracht voor feestdagen en voor werkdagen aantreft. Klederdracht zie je tegenwoordig vooral bij traditionele gelegenheden en bij optochten. Prominente vertegenwoordigers zijn bijvoorbeeld de zwarte dracht uit Bern met haar zilveren sieraden en de Engadiner dracht van rode wollen stof. In het kanton Zürich zijn de Wehntaler dracht met de stralend blauwe schort en de dracht van het Knonauer district, het Burefeufi, (zo genoemd vanwege de op de rug V-vormig gebonden schort) het meest te zien. De Bernse Mutz, een zwart, bestikt fluwelen jasje met korte mouw, is onder de mannendrachten algemeen bekend evenals de Appenzeller herderdracht met de gele broeken en de zilveren lepel aan het oor of de bestikte blauwe klederdrachtblouse van Centraal-Zwitserland. De Zwitserse klederdrachtvereniging biedt een overzicht van de verschillende klederdrachten.. > http://www.trachtenvereinigung.ch/ws/tr/front_content.php?idcat=1791926 werd de Zwitserse klederdrachtvereniging (STV) in Luzern opgericht. Deze heeft tegenwoordig ca. 18400 leden in de 700 groepen, die in 26 kantonale verenigingen georganiseerd zijn. De STV is een overkoepelende organisatie, die in alle 4 de culturele en taalkundige regio's van Zwitserland vertegenwoordigd is. Met een tussenpoos van twaalf jaar organiseert de STV een landelijke drachtenbijeenkomst. Op het eedgenootschappelijke drachtenfeest in 2010 in Schwyz kwamen ca. 8000 mensen uit alle regio's in dracht bijeen, meer dan 75000 bezoeksters en bezoekers genoten van het kleurrijke spektakel.
Bron

www.lebendige-traditionen.chwww.ai.ch

Kies een andere weergave van de resultaten: