Het alpenleven – waar bergen verzet worden.

Wanneer de zomer nadert, trekken duizenden alpenherders met hun koeien, runderen, schapen of geiten naar de alm, waar het leven zich geheel op het ritme van de natuur richt. Wat er op het eerste gezicht idyllisch uitziet, is vooral ook hard werken.

Inhoud delen

Bedankt voor uw waardering
Als alm worden bergweiden boven de boomgrens aangeduid, die alleen tijdens de zomermaanden geëxploiteerd worden. Zonder alpenlandbouw was een noemenswaardig bevolken van de alpen zelf vanaf het neolithicum tot aan de economische omwentelingen van de 19e eeuw nauwelijks denkbaar geweest. Want de alpenlandbouw zorgde voor een ontlasting van de dalweiden en maakte het noodzakelijke aanleggen van voorraden voor de winter mogelijk. Ook nu nog vormt het alpenoppervlak in Zwitserland ca. 35 % van het voor de landbouw gebruikte oppervlak. Op 7500 bedrijven weidt in de zomer gedurende 100 dagen 20% van de nuttige dieren. Deze worden door 12000 alpenboerinnen en alpenboeren verzorgd.

Alpen(weide)bedrijven

Meestal zijn de alpenherders of alpenherderinnen in de zomer op de alm verantwoordelijk voor het vee van verschillende boeren. Het is hun taak, het vee de weiden op te drijven, tweemaal per dag te melken en kaas te maken. Eind september keren de koeien en herders weer terug naar het dal. Trekt het complete dalbedrijf 's zomers naar de alm, dan spreek je van een alpenbedrijf. Typisch voor deze bedrijfsvorm zijn de alpendorpjes, waarin sociaal leven mogelijk is. Het leven op de alm wordt gekenmerkt door hard werken en weinig comfort – maar ook door natuurspektakels en intensieve belevenissen.

Het drijven van de koeien - bergop en bergaf

Nog voor het begin van de zomer vertrekken de herders in optocht naar de alm, in volksdracht en met kunstzinnig versierde dieren – bewonderd door veel toeschouwers en folklorefans. In de herfst worden de koeien weer naar het dal gedreven. Ook hier lokt de feestelijke optocht van de versierde dieren en herders duizenden toeschouwers en mondt uit in verschillende festiviteiten.

Betruf (alpenherdersgebed) en alpenzegen

In katholieke alpengebieden, vooral in het Duitstalige deel van Zwitserland klinkt 's avonds na gedane arbeid op veel plaatsen nog het oude herdersgebed: de „Bättruf“ (Betruf) of „Alpsäge“ (Alpsegen). Daarbij gaat het om een eenstemmige, onbegeleide spreekzang in een dialectisch gekleurd Hoog-Duits. Er wordt geroepen door de handen die als een trechter voor de mond gehouden worden of door een houten melktrechter (Volle). Daarbij worden naar alle vier windstreken Maria en de beschermheiligen aangeroepen en wordt om bescherming van alle levende wezens en de have op de alm gebeden. Als vermeende heidense veezegen werd het alpenherdersgebed rond 1609 officieel door de Luzernse overheid verboden. Pas later moet een jezuïetenpater, Johann Baptist Dillier (1668-1745), deze oude veeroep in een christelijk daglicht gesteld hebben, doordat hij onder andere de roepvorm „loba“ (om de koe toe te roepen) in „Gott ze lobe“ (tot Gods lof) veranderde en in z'n geheel van de „veezegen“ een christelijke tekst maakte.

Älplerchilbi

De afsluiting van de alpenzomer wordt op veel plaatsen met een Älplerchilbi (feest van en met alpenboeren) gevierd – een eeuwenoude traditie, waarbij de boeren na een rijke alpenzomer samenkomen, om God voor de ontvangen gaven te danken en zich vervolgens met eten, muziek en dans te vermaken. De vorm varieert daarbij afhankelijk van de grootte van de plaats en van de lokale tradities. Vooral in de streek rond de Rigi (Centraal-Zwitserland) ontstonden in de 20ste eeuw feestvarianten die het accent op de optocht door de straten en dus op de (re-)presentatie van het alpenbewonersleven en van de gebruiken in het algemeen leggen. Ze worden hier "Sennenchilbi" genoemd en trekken telkens een supraregionaal publiek met zo'n dertigduizend bezoeksters en bezoekers.

Te gast op de alm

Niet zelden worden ook stadsbewoners door de bergen aangetrokken: de droom van frisse lucht, pure bergwereld en afstand van de dagelijkse stress in de stad zorgt ervoor, dat er intussen juristen, leraressen, artsen en kunstenaars zijn die het vee in de zomer hoeden. Daarnaast zijn er andere mogelijkheden om het alpenleven te leren kennen: enkele alpenbedrijven bieden toeristische rondleidingen incl. kaasboerderijen aan en andere herbergen gasten, die vaak actief mogen helpen aanpakken bij het melken, mesten of repareren van de omheining. Enkele alpenhutten kunnen voor de vakantie gehuurd worden.
Bron

www.lebendige-traditionen.ch

Kies een andere weergave van de resultaten: