Een historisch dorp aan de pasroute - Amsteg
Inleiding
Het dorp Amsteg in het kanton Uri dankt zijn bestaan aan zijn ligging aan de Gotthardpasroute. Eerst kwamen de "Säumer", de pakezeldrijvers, die hier stopten voordat ze de pas overstaken. Toen werd er een echte weg aangelegd, gevolgd door de spoorlijn, een snelweg en - de meest recente mijlpaal - de nieuwe Gotthard-spoorverbinding.
Het lintdorp Amsteg ligt in het laatste vlakke deel van het Reusstal voordat het stijgt richting het Gotthardmassief. De ligging aan de oude Gotthardroute was cruciaal voor de ontwikkeling van Amsteg. Tot het einde van de achttiende eeuw was het dorp een halteplaats voor de "Säumer". Na verbeteringen aan de Gotthardroute rond 1820 werd Amsteg een populair rustpunt voor de beklimming van de Gotthardpas. Het dorp profiteerde van de opkomst van het toerisme en de bergsport in de negentiende eeuw en breidde zich al snel uit met herbergen, huizen en ambachtelijke bedrijven langs de nieuwe weg.
De opening van de Gotthardbahn in 1882 maakte echter een abrupt einde aan de bloei. Omdat Amsteg niet over een station beschikte, werd het grootste deel van het verkeer langs de vallei - dat nu per spoor verliep - omzeild. De toename van het autoverkeer na de Tweede Wereldoorlog zorgde voor een opleving van de inkomsten uit toeristen. Maar sinds de opening van de snelweg in 1980 is Amsteg weer gevrijwaard van doorgaand verkeer.
Het dominante gebouw in het landschap is de SBB waterkrachtcentrale. Deze werd in 1922 gebouwd toen de spoorlijn Erstfeld-Bellinzona werd geëlektrificeerd en er aan elke kant van de Alpen een elektriciteitscentrale nodig was. Die in Amsteg zou de grootste van Zwitserland worden. Hoewel het grootste deel van de centrale in de jaren 1990 werd verplaatst naar de berghelling, blijven de prominente, 400 meter lange buizen die afdalen in de vallei getuigen van het verleden.
Uitstapje
Het "Hotel Stern und Post" in Amsteg was gastheer voor Goethe op zijn reizen door Zwitserland. Hoog boven Amsteg staat de kasteelruïne Zwing-Uri. Wie niet wordt afgeschrikt door verkeerslawaai kan de Trans Swiss Trail volgen langs de valleibodem. Wie daarentegen op zoek is naar rust en stilte, kan door het grotendeels ongerepte Maderanertal naar de idyllische Golzernsee trekken.
ISOS
ISOS staat voor het bestand van stadsgezichten in Zwitserland die bescherming verdienen en van nationale betekenis zijn. Dit bestand wordt door de Rijksdienst voor Cultuur (Bundesamt für Kultur, BAK) samengesteld. ISOS benoemt de waardevolste nederzetting van Zwitserland Op dit moment zijn dat ongeveer 1200 stadsgezichten, van gehucht tot stad. Dit bestand maakt het mogelijk om de ontwikkeling en de identiteit van de opgenomen nederzettingen te doorgronden. Dit draagt bij tot het behoud van Zwitserse architectonische diversiteit en bevordert een duurzame planning en een hoogstaande Baukultur.
