Waarom veranderen bladeren van kleur?

In de herfst daalt de temperatuur en de dagen worden korter. Dit is voor de boom het signaal om de fotosynthese terug te schroeven, een proces waarbij de boom zonlicht, kooldioxide en water omzet in glucose en zuurstof. Voor fotosynthese heeft de boom het groene pigment chlorofyl nodig. Voordat de schrale, lichtarme winter zijn intrede doet, vermindert de boom het chlorofyl in de bladeren en brengt hij alle waardevolle bestanddelen in veiligheid: het blad stuurt stikstof, ijzer, mangaan en andere onmisbare stoffen naar het binnenste van de boom. In de wortels, takken en stam worden die dan opgeslagen tot het voorjaar. Door deze ontwikkeling komen de gele, oranje en rode pigmenten van de bladeren te voorschijn. Deze kleurstoffen, bèta¬ca¬ro¬teen en xan¬tho¬fyl, zitten weliswaar altijd in de bladeren, maar worden anders door het chlorofyl verborgen.

Bladeren verdampen voortdurend water. Als de winter komt, en het koud en droog wordt, kunnen de bomen moeilijk via hun wortels water opnemen. Daarom hebben bomen een scheidingsweefsel tussen twijg en bladsteel dat verkurkt en de boom beschermt tegen waterverlies. De bladeren zijn dan niet rot of oud, het is gewoon een natuurlijk mechanisme van de boom om de barre winter te overleven. Nu wacht de boom op de volgende windvlaag en vallen de bladeren op de grond. Bladeren vallen niet even snel van alle bomen af. Bij een beuk of venijnboom kunnen bruine bladeren tot in het voorjaar aan de boom blijven zitten. Dat komt door cellen die de vloeistofstroom verstoppen en de vorming van scheidingsweefsels verhinderen.

We vragen ons in het voorjaar vaak af waar die grote hoeveelheden bladeren zijn gebleven. In de steden wordt een groot deel ervan vanzelfsprekend verwijderd. Maar wat gebeurt er met de bladeren in het bos? Het bos heeft geen bladblazers nodig, maar vertrouwt op de natuur. De bladeren zijn interessant voedsel voor veel bodemorganismen. Duizendpoten, pissebedden, springstaarten, mijten en oorwurmen hebben er een feestmaaltijd aan en knabbelen er net zo lang aan totdat alleen het bladskelet overblijft. Wat de bodemorganismen via de darm uitscheiden, is een grondstof die door schimmels en bacteriën tot humus wordt verwerkt. Humus bevat op zijn beurt een hoog gehalte aan mineralen en voorziet zo de boom van belangrijke voedingsstoffen.

Het begrip “Indian summer” is bekend, maar waar komt het vandaan en wat betekent het? Met “Indian Summer” beschrijft men in het Engels een warme en droge weerperiode in de late herfst. In deze periode is de bladverkleuring van de bomen bijzonder intens en zijn de bossen het kleurrijkst. De oorsprong van de benaming “Indian summer” is nog niet helemaal duidelijk. De term is waarschijnlijk ontstaan aan de Amerikaanse oostkust, waar warm weer in de herfst niet ongewoon is. De herfst was voor de oorspronkelijke bewoners van Amerika het belangrijkste jachtseizoen en in die periode legden ze hun voedselvoorraad voor de koude, droge winter aan.