Zomer in Ticino

Je reis begint meteen goed: de treinrit van Zürich HB naar Ticino is wondermooi. De snelste manier is door de Gotthard-basistunnel (ongeveer 2 uur), spectaculairder is de route over de bergpas via Göschenen, in de Treno Gottardo of Gotthard Panorama Express. Adembenemend! Wandel bij aankomst in Locarno langs hoge palmbomen naar het schilderachtige Piazza Grande. Op dit plein vindt elk jaar in augustus het beroemde Filmfestival van Locarno plaats, nu drink je er een lekkere cappuccino. Het is alsof je in Italië bent, wat niet gek is: de grens ligt even verderop in het Lago Maggiore. In Bottega del gusto serveren ze onder meer heerlijke risotto met peper en kaas uit Valle Maggia - een bergvallei vlakbij.

Na de lunch is het tijd voor het glinsterende Lago Maggiore. Aan de oever ligt 'Lake View', een prachtig park met zonneweide én Wilson Sup voor Stand Up Paddle (SUP). Suppen is een geweldige manier om het meer te verkennen. Als je op je board staat en kalm peddelend over het water glijdt, in de verte bergen ziet, kom je tot rust. Je kunt hier zelfs SUP Yoga doen bij zonsopgang of zonsondergang.

Compleet zen geniet je 's avonds van een diner bij Ristorante Fiorentina in het oude centrum. Als de Zwitsers-Italiaanse vibe je nog niet te pakken had, dan nu wel. Alles op je bord smaakt vers, en vooral mediterraan. Hierna mag je slapen in zo'n prachtig, 15e-eeuws stadspaleisje. Caffè dell'Arte Boutique Rooms is een intiem hotel dat zorgvuldig en mooi is gerestaureerd. Buona notte!

Wandel in de ochtendzon naar de pier van Locarno Muralto. Stap op de boot naar Vira en geniet! Terwijl de Zwitserse vlag op de voorboeg wappert, zie je langs de oevers romantische villa’s, bergen en bossen voorbijtrekken. Aan de overkant ligt Riviera del Gambarogno: de zuidoostelijke oever van het Lago Maggiore. Alles van Ticino komt hier samen: kristalhelder water, oorspronkelijke dorpjes, kastanjebossen en bloeiende camelia's en oleanders. Alsof je op een filmset bent. Neem een duik in het meer of wieg heen en weer op de enorme waterschommel van beachclub Shaka Beach. Lunch hier op rotanstoelen met de voeten in het zand, om vervolgens de bus te nemen naar Alpe di Neggia.

Iets totaal anders, maar ook de bergen horen bij Ticino. Wandel vanaf eindpunt Alpe di Neggia in ongeveer een uur naar Capanna Gambarogno: een moderne berghut op de Monte Gambarogno. Onderweg was er al adembenemend uitzicht, de top (1734 m) overtreft dit nog eens tien keer. In de diepte zie je het groenblauwe Lago Maggiore, Ascona, Locarno en de Maggiadelta, in de verte ruige bergketens. On top of the world voel je je hier.

Het fijne: je kunt blijven voor het diner én een overnachting. In het restaurant van Capanna Gambarogno proef je de traditionele keuken van Ticino. Alle ingrediënten komen rechtstreeks van lokale boeren - zo zijn de kazen gemaakt op de alpenweiden van onder meer Verzasca en Vallemaggia. De hotelkamers zijn eveneens van een mooie alpine eenvoud - precies zoals je hoopt op de top van een berg.

Klaar voor een nieuwe dag in het paradijs? Zie hoe de zon opkomt en wandel dan een kleine twee uur naar beneden. Je komt vanzelf op de Monte Gambarogno trail, van Alpe di Neggia naar Indemini. Neem even de tijd voor dit stille, authentieke dorpje. Indemini ligt tegen een berghelling, je gaat een paar eeuwen terug in de tijd. Neem vervolgens de postbus naar Magadino voor natuurreservaat Bolle di Magadino. In dit deltagebied tussen twee riviermondingen ben je weer in een compleet andere wereld. Een beschermd gebied is dit, en een rustplaats voor vogels.

Neem de boot om weer naar de overzijde van het Lago Maggiore te gaan, zuidelijker, naar Brissago. In restaurant Boato eet je goed klaargemaakte visspecialiteiten – het liefst aan de waterkant, in de schaduw van de dennenboom. Bestel dagverse vis uit het meer of tonijntartaar op flinterdun gebakken Pane Valle Maggia - traditioneel brood uit deze regio. Het mooie gemeentezwembad 'Lido Brissago' is vlakbij, dus neem het ervan voordat je de boot opstapt naar Isola di Brissago.

Morgen krijg je een rondleiding in deze fantastische botanische tuin, nu mag je even tussen de subtropische bloemen en planten naar Hotel Villa Emden lopen. Nog zo’n juweel, dit lichtroze hotel en restaurant. Je dineert met een handjevol mensen – er zijn slechts tien hotelkamers – dat maakt het allemaal nóg exclusiever. Maar geen poeha hier: de lokale ingrediënten worden per boot geleverd of komen uit eigen moestuin, de gerechten smaken verfijnd en puur. Kan het beter? Ja, ook overnachten in deze bijzondere villa. En slapen onder zacht bedlinnen terwijl het maanlicht naar binnen schijnt.

Ontwaken op Isola di Brissago is… als een droom. De excentrieke Antoinette Saint-Léger kocht dit eilandje met haar echtgenoot in 1885. Toen hij haar verliet, transformeerde ze het tot een weelderige botanische tuin met subtropische planten vanuit de hele wereld – wat kan dankzij het milde microklimaat rond het Lago Maggiore. Ze ontving hier haar artistieke, internationale vrienden, die creatieve nalatenschap is voelbaar in het huis en park. Dit is niet zomaar een botanische tuin met rozen, een serre vol orchideeën, palmen, metershoge bamboe en de prachtigste bloemen – dit is een eigenzinnige, romantische plek. Eigenlijk wil je hier nooit meer weg, maar de boot vertrekt naar Ascona.

Gelukkig staat er vanmiddag iets anders onalledaags op het programma. Eerst lunchen in Grotto Madonna della Fontana. Wil je authentiek en goed basic eten in Ticino? Ga dan naar een grotto. Hier staat het menu op een krijtbord. Bovenop de heuvel ligt Monte Verità (‘berg van de waarheid’). Vanaf circa 1900 kwamen hier progressieve vrijdenkers samen. Zo werd Monte Verità een centrum voor nieuwe bewegingen zoals naturisme, vegetarisme, antroposofie en artistieke experimenten. Tijdens een rondleiding komen de intrigerende bewoners van toen tot leven, ook drink je thee in het theehuis op de eigen theeplantage.

Kom bij van alle verhalen in het authentieke Antico ristorante Borromeo, in het oude centrum van Ascona. Hier zit je echt op je gemak en eet je voortreffelijk. Via pittoreske kronkelstraatjes loop je naar het mooie Hotel la Meridiana Lake & SPA. Vanaf je balkon kun je nog even kijken naar de lichtjes op Isola di Brissago.

Verlaat het mooie Ascona en ga met de bus naar het station van Locarno. Stap daar in de Vigezzina-Centovalli – een bijzondere trein die over een smalspoorlijn door een berglandschap naar Italië rijdt. Echte slow travel dit! Onderweg kijk je je ogen uit: oude kerkjes, weides, diepe kloven. Je blijft in Zwitserland en stapt uit in Intragna – een prachtig dorpje dat indruk maakt met het 80 meter hoge spoorwegviaduct én de hoogste kerktoren van Ticino. Je leert hier in de bossen alles over eetbare kruiden en wilde bloemen. Hoe ze herkennen en gebruiken in de keuken? Milo Bissegger heeft een certificaat botanische kennis bij de Zwitserse Botanische Vereniging en weet echt alles. Samen met hem ga je plukken en proeven van wilde tijm, salie, korenbloemen en typische bergplantjes.

Diepgeworteld in de streek voel je je, en dat wordt versterkt tijdens de lunch in Grotto Maggini. Buiten eet je onder druivenranken, op de menukaart staan uitsluitend specialiteiten uit Ticino, zoals polenta en lokale kazen. Bestel ook koffie, gezet van op hout gebrande bonen. Intussen sta je te popelen om deze wondermooie Centovalli (honderd valleien) te verkennen – die zo heet vanwege de talloze zijdalen. Vanuit Intragna neem je het pad naar Loco en loop je ruim ongeveer 2 uur over een oud muilezelpad door stille bossen, langs kapelletjes en verlaten stenen schuren. Een pittige wandeling dit, neem genoeg water mee!

In Loco stap je op de bus naar Locarno, waar je dineert in restaurant Il Boccalino. Was de natuur vanmiddag ruig en wild, hier smaakt alles verfijnd. De sfeer is huiselijk, je komt echt even bij. Wandel naar de wijk Muralto voor boetiekhotel Binario 934. De historische villa is gemoderniseerd, je slaapt hier heerlijk én vlakbij het station.

Neem de trein naar Bellinzona, een juweel dit stadje. Vanaf vandaag zul je het nooit meer vergeten. In de vijftiende eeuw was het in handen van de hertogen van Milaan, vandaar de arcades, galerijen, patio’s en roze en okergele huizen. Ben je hier op zaterdag? Dan kun je inkopen doen op de geweldige streekmarkt in het centrum. Loop naar Piazza del Sole en neem de lift (of wandel) naar Castelgrande. Bezoek het museum, loop over oeroude kasteelmuren en dwaal over de binnenplaats. Grote kans dat je een schoolklas tegenkomt, deze imposante burcht is verplichte kost hier. En terecht. Het kasteel heeft een eigen kleine wijngaard én restaurant Grotto San Michele. Reserveer een plekje op het terras, je hebt hier fantastisch uitzicht op de hele vallei. En als kers op de taart is het eten voortreffelijk: puur en lokaal, hier en daar geïnspireerd op middeleeuwse recepten.

Wat Bellinzona bijzonder maakt zijn de drie kastelen die als een ketting in/om de stad liggen: Castelgrande in het centrum, iets boven de Renaissance kerk (bekijk binnen de blauwe koepel!) kasteel Montebello en hogerop Castello di Sasso Corbaro. Een wandeling naar deze laatste is steil, pik daarom een Bellinzona Car op bij de Tourrist Office. Een unieke en duurzame vondst, in dit ultrakleine, volledig elektrische autootje verken je superrelaxt de omgeving. En zo sta je snel voor Sasso Corbaro. Wéér zo’n indrukwekkend bouwwerk.

Dwaal voor het diner in restaurant Foca (tip!) zeker nog door het oude centrum. Overnacht in Hotel & Spa Internazionale, direct tegenover het treinstation. Perfect voor uitstapjes in de regio, vanaf je balkon kijk je naar de lichtjes en roze en gele huizen tegen de berg.

Trek goede wandelschoenen aan en koop in de stationsrestauratie (veel keuze hier!) belegde broodjes en water voor een picknick onderweg. Neem de bus naar Monte Carasso Funivia, voor de kabelbaan naar Curzùtt. Let op: deze kabelbaan moet gereserveerd worden. In het smalle gondeltje zoef je over rotsen en tamme kastanjebossen, je ziet huisjes gebouwd van keien en leisteen. Vanaf Curzùtt is het een uur lopen naar de spectaculaire Tibetaanse Carasc brug. Een forse wandeling bergopwaarts over een rotsachtig pad. Beloning: de moderne hangbrug die zich ineens lang voor je uitstrekt. Die overspant het diepgroene Sementinadal op 130 meter hoogte, eroverheen lopen is een sensatie. In de diepte zie je een stromende rivier, om je heen waait de wind.

Neem aan de overkant een foto vanaf de 'Swing the World' schommel en loop terug over de brug voor het pad naar iets ander moois: het San Barnàrd-kerkje met fresco’s uit de veertiende en vijftiende eeuw. Neem de tijd voor de wondermooie, eeuwenoude muurschilderingen binnen en geniet buiten vanaf een bankje van het uitzicht. Mooie plek voor de lunchpicknick! Loop door het bos terug naar Curzútt (Corte di Sotto), een eeuwenoude bergnederzetting die steen voor steen gerestaureerd wordt en al grotendeels af is. Het avondeten staat klaar in het restaurant van de mooie Curzútt hostel, waar je buiten dineert onder de sterren en lokale smaken proeft.

De verrassing: je logeert in een Birdbox, een losstaande, moderne kamer in het hart van de natuur. Een soort glamping aan de rand van de oude nederzetting met stenen huisjes. Curzútt is een onvergetelijke ervaring. Alsof de tijd stilstaat.

Op naar een andere bergwereld. Zorg voor voldoende eten, drinken, zonnebrand, een pet en goede schoenen. Wandel door de kastanjebossen terug naar beneden, en neem in Monte Carasso de bus naar Bellinzona voor de trein naar Piotta. Daar is het basisstation van de Ritom funicular: een van de steilste kabeltreintjes van Europa. De rit in de rode funicular is onbeschrijflijk mooi. De huizen in het dal worden kleiner en kleiner, ondertussen zoef je een stille bergwereld in. Twaalf minuten duurt het, kort, maar een bucket-list ervaring! Boven ruik je wilde bergkruiden en ligt het merengebied van de Val Piora voor je. Wandel rond het groene Ritommeer (1850m) en geniet van de ruige schoonheid en … rust. Reizigers die de Gotthardtunnel uitkomen en genoeg hebben van het autorijden, maken hier nogal eens een eerste vakantiestop. Begrijpelijk!

Schuif aan bij Ristoro Taneda voor een lunch tussen twee meren. Naast het terras wappert de Zwitserse vlag, je eet kaas van Alpe Piora en tagliatelle met typische Ticino ragù. Snoet in de zon, frisse berglucht in de longen en even bijkomen. Loop dan verder op de 3-merenwandeling Piora en pauzeer bij Lago di Tom (2021m): hier waan je je even in de Caraïben met dat witte zand en helderblauwe water. Wandel terug tot het Cadagnomeer (1923 m) en Capanna Cadagno - al met al duurt dit zo’n twee uur.

En wéér ben je op een bijzondere plek. Capanna Cadagno is een moderne berghut op een hoge alpenweide, geopend van begin juni tot eind oktober. De eigenaren zorgen dat je je welkom voelt en koken lekker. Had je ooit zó lekker geslapen?

Reis terug naar het dal, naar het station van Biasca. Neem de bus naar Olivone en stap daar in de speciale Bus Alpin die je naar de Luzzone Dam brengt. Voor je ligt een blauwgroen stuwmeer met daaromheen beboste bergtoppen die in het water lijken te glijden. Je voelt je klein en groot tegelijk. Loop over de dam en kijk de diepte in, let op: niet geschikt voor mensen met hoogtevrees! Tijdens een rondleiding (vooraf boeken!) ga je de stuwdam ook in en wordt er verteld over herbruikbare energie. Zwitserland maakt veel gebruik van waterkracht, een schone energiebron, hier zie je hoe dat allemaal werkt. Fascinerend!

Wandel naar restaurant Luzzone met het mooiste uitzicht op de dam. Specialiteit is Lo Spiedone del Luzzone: vlees of groenten aan een spies. Ook zijn hier picknickmanden verkrijgbaar om zelf een plek op een alpenweide uit te zoeken. De meest authentieke alpiene smaak van Ticino komt van Azienda agricola Alnéid, de boerderijwinkel van de familie Martinelli. Ze verkopen hun eigen kazen en huisgemaakte vleeswaren – goddelijk. Alleen geopend in de zomer, ook kun je hier heel basic kamperen achter de stallen.

Neem de Bus Alpine weer naar beneden en laat je onderdompelen in Campra Alpine Lodge & Spa. Tijd voor wellness in een modern, energiezuinig gebouw waar alles van hout is en het overal lekker ruikt. In je hotelkamer, in het restaurant, op de massagetafel: overal zie je dennenbomen en bergen uit het raam. En dat is heel rustgevend.

De laatste dag in Ticino. Heb je alles geproefd en gezien? De palmbomen, tuinen en la dolce vita rond het Lago Maggiore? Check. Historische kerkjes, afgelegen bergdorpjes en beboste valleien? Check. Weergaloze uitzichten en het ruige hooggebergte? Check. Polenta en lokale kazen en vleeswaren gegeten? Check. Kan daar nog iets aan worden toegevoegd…? Jazeker, een blik op de wijngaarden. Die profiteren hier aan de uiterste zuidkant van de alpen namelijk van de zon waardoor de wijnen een heel eigen smaak hebben.

Neem vanuit Olivone de bus naar Biasca en stap op de trein naar Giornico. In dit kleine dorp (een parel!) heeft het bekende wijnhuis Settemaggio een tweede wijnmakerij geopend. Mét 2,5 hectare wijngaarden, dus wandel tijdens een rondleiding heerlijk in de ochtendzon en hoor alles over hun biologische wijnproductie. Ze wonnen zelfs gouden medailles met hun wijnen. In de wijnkelders kun je proeven, samen met lekkere hapjes uit Ticino. Bekijk zeker nog even Giornico, het dorp is net een klein openluchtmuseum. Smul je van oude kerkjes? Giornico heeft er zeven! De San Nicola kerk is uit de 12e-eeuw.

Neem de trein naar Bellinzona en geniet nog een laatste keer van het oude centrum en een diner in het Castelgrande – het liefst weer op dat mooie terras, nu in de avondzon. Last but least overnacht je in de lieflijke hide away Ca Pölete in Monte Carasso. Je hebt het huisje helemaal voor jezelf (max 7 personen). De inrichting is rustgevend, met licht hout en groen, er is een houtkachel en aparte spa waar de witte handdoeken klaarliggen. Vanuit het raam zie je rode daken van Bellinzona. Kan je Ticino-reis mooier eindigen?