Dansen in Zwitserland

Van Genève tot Zürich, van Locarno tot Bazel, van St. Gallen tot Freiburg wordt gevarieerd en uiterst verschillend gedanst: traditioneel of eigentijds, flamenco of hiphop, oosters of minimalistisch - en dat niet alleen in moderne theaters of neoklassieke opera's, maar ook in fabriekshallen, pakhuizen, krachtcentrales en openluchtpodia. Terwijl in veel institutionele theaters gezorgd wordt voor continuïteit en kwaliteit, en aan repertoires wordt gewerkt, creëren danskunstenaars ook telkens weer gelegenheden voor experimenten. Juist recentelijk komen vrije Zwitserse dansscène en de officiële Helvetische instituten dichter bij elkaar en ontstaan ook nieuwe structuren.

Het begint op de Monte Verità

De dans in Zwitserland kan niet alleen bogen op een lange traditie, maar juist in dit land een grote variëteit ontwikkelen. Belangrijke impulsen kwamen daarbij uit Tessin van de Monte Verità. Daar ontstond begin 20e eeuw een alternatieve kolonie kunstenaars die zich wilde bevrijden van alle conventies en nieuwe levensstijlen en kunstvormen zocht. Op de 'Berg van de Waarheid' geven ook pioniers van de expressieve dans lessen en vinden veel navolging. In Genève ligt de oorsprong van het ritmische bewegen en beïnvloedt dansstromingen. Tijdens de beide wereldoorlogen ontstaan in buurlanden nieuwe stromingen in het dansen. Daarna ontwikkelen Zürich en Lausanne zich tot internationale danscentra. Topdansers van over de hele wereld worden aangetrokken door de legendarische zomercursussen, waar zij hun werk tonen en zelf lessen geven. Wereldberoemde coryfeeën geven gastoptredens in Zwitserland en er worden beroepsopleidingen gesticht.

De bewogen jaren 80

In de jaren 80 van de vorige eeuw overheerste een negatief sentiment. Als gevolg van onrust onder jongeren ontstaan in de grote steden centra voor alternatieve culturele activiteiten, waar de vrije scène zich kan ontplooien. Voorbeelden zijn de Rote Fabrik in Zürich, de Kaserne in Bazel, de Dampzentrale in Bern, of het voormalige theater Kino Roxy in Birsfelden bij Bazel. Nieuwe mensen zwaaien de dansscepter in de gevestigde instituten.
Al in 1972 ontstaat de 'bewegingsgroep' Mummenschanz. Deze is ook nu nog op tournee in de wereld. Ook vele andere stromingen ontstaan; enkele daarvan zijn tot op dit moment hun stijl trouw gebleven. Bijvoorbeeld de Drift of Flamenco en Route.
Ook discussies over de rolverdeling van de seksen weerspiegelen zich in de dans; mannen vervullen als solodansers sterkere rollen. Dankzij het postmoderne wordt de dans publiekelijk zichtbaar, performances veroveren de openbare ruimte. Tegenwoordig is de dans, net als alle kunstvormen, wijdverbreid en heterogeen. Mondiaal denken en digitalisering hebben ook in het dansen hun intrede gedaan. De gevestigde instituten en de vrije scène komen dichter bij elkaar en beïnvloeden elkaar over en weer. Dankzij de krachtige vernieuwingsdrang en hoge kwaliteit spreekt dansen aan breed publiek aan, dat niet beperkt is tot stadsgrenzen en vakkringen.

Het klassieke ballet vandaag

In Zwitserland beoefenen vier balletensembles het klassieke en neoklassieke repertoire: het Zürcher Ballett, het Ballett Basel, het Ballet Béjart in Lausanne en het Ballett du Grand Théâtre de Genève. Deze zijn opgericht tussen de wereldoorlogen en staan aan de basis van de dansontwikkeling in Zwitserland. Aanvankelijk hebben balletintermezzo's de functie om het muziektheater te voorzien van een optische omlijsting. Maar naast deze dansintermezzo's bij opera en operette treden de gezelschappen echter ook al snel op met dansvoorstellingen voor publiek. Tegenwoordig gaan zij meer en meer richting de eigentijdse dans.

De naam van het Zürcher Ballett is nauw verbonden aan Heinz Spoerli (1940) uit Bazel. Deze voormalige danser en choreograaf brengt het grootste professionele balletgezelschap van Zwitserland bij elkaar en geeft gedurende 16 jaar leiding aan het Zürcher Ballett in het operagebouw. Hij noemt zichzelf dansontwerper, een bescheiden benaming in het licht van zijn grote verdienste voor het klassieke ballet in Zwitserland. Met zijn uitmuntende choreografieën lukt het deze uitzonderlijke kunstenaar om het Zwitserse ballet internationaal op de kaart te zetten. In seizoen 2012/13 neemt Christian Spuck het over. Het Zürcher Ballett werkt samen met William Forsythe, Martin Schläpfer, Jiri Kylian, Wayne McGregor, Marco Goecke en Mats Ek.
Het Béjart Ballet Lausanne is vernoemd naar danser en choreograaf Maurice Béjart (1927-2007). Deze Fransman richt het gezelschap op in 1987. Béjard behoort tot de toonaangevende personen van het eigentijdse ballet. Hij versterkt in zijn choreografieën de rol van de mannelijke danser en weet dankzij zijn expressieve en hartstochtelijke voorstellingen een breed publiek aan te spreken. Zijn opvolger is Gil Roman. Het Béjart Ballet Lausanne beperkt zich niet tot één theater en geeft regelmatig voorstellingen uit het repertoire van de oprichter. Daarnaast ook choreografieën van Gil Roman en gastchoreografen.
Net als de opera in Zürich stond het tegenwoordige Theater Basel begin jaren 50 en de jaren 60 onder invloed van de Russische traditie en verwerft onder leiding van balletdirecteur Waslaw Orlikowsky voor eerst internationale betekenis. Tegenwoordig leidt Richard Wherlock het Ballett Basel.
Het Grand Théâtre start na de heropening in 1962 een eigen balletgezelschap. Sindsdien proberen zij de veelheid aan stijlen uit de 20e eeuw op het podium te zetten. Hiervoor werken zij samen met bekende kunstenaars en choreografen. Het gezelschap staat onder leiding van Philippe Cohen.
Theater St. Gallen heeft sinds 1939 een dansensemble. Met danser en choreograaf Philipp Egli uit Zürich geeft voor het eerst een vertegenwoordiger van de vrije scène leiding aan een institutioneel ensemble. Egli slaat een creatieve brug tussen balletklassiekers en zijn eigen werken. De Berlijnse danseres en choreografe Beate Vollack neemt vanaf seizoen 2014/2015 de leiding over van het gezelschap.

Het Stadttheater Bern heeft sinds 1933 een balletensemble. Martin Schläpfer, voordien danser in Heins Spoerlis Basler Ballett, geeft het ensemble in 1994 voor het eerst een eigen sterk profiel. Onder de nieuwe dansdirectrice Estefania Miranda richt het eigen dansgezelschap Konzert Theater Bern zich op oorspronkelijke voorstellingen, eerste Zwitserse uitvoeringen en optredens. Luzern kan sinds 1972 bogen op een eigen ensemble.

Luzern kan sinds 1972 bogen op een eigen ensemble. Nadat balletchoreografen Ricardo Duse, Ben Van Cauwenbergh en Richard Wherlock zich richtten op een klassiek gebaseerd gezelschap, vestigde het danstheater met Verena Weiss zich voor vijf jaar in het theatergebouw aan de Reuss. Voor seizoen 2009/10 werd de leiding van dit 10-koppige dansensemble toevertrouwd aan de al 30 jaar in Zwitserland wonende Amerikaanse Kathleen McNurney. Onder haar kunstzinnige leiding haalde “Tanz Luzerner Theater” zowel gerenommeerde choreografen als aankomend talent naar het Luzernse theater en stelt het publiek daardoor in de gelegenheid vele eigentijdse dansuitingen te leren kennen. De altijd verrassende en veelzijdige producties van dit eigentijdse gezelschap uit Luzern verwerven zowel in Zwitserland als internationaal steeds meer aanzien. Na de directiewissel van seizoen 2016/17 zal Kathleen McNurney haar werk voortzetten met nieuwe team rond Benedikt von Peter.

Vrije scène

Behalve institutionele gezelschappen en balletgroepen zijn er vele 'vrije' gezelschappen en dansers, die in Zwitserland en daarbuiten werkzaam zijn. Een goed inzicht in de werking van deze dansscène bieden de Zeitgenössischen Schweizer Tanztage (eigentijdse Zwitserse dansdagen). Deze vinden tweejaarlijks plaats in telkens een andere Zwitserse stad. Hierbij presenteren geselecteerde gezelschappen hun nieuwste producties, of tonen hun werk in de Shortcuts. Voor de deelnemers zijn deze dansdagen een ideale promotiegelegenheid om hun creaties niet alleen aan een geïnteresseerd publiek te tonen, maar juist ook aan organisatoren en vakjournalisten.
Zeitgenössiche Schweizer Tanztage

Instituten voor eigentijdse dans

Gessnerallee, Zürich

Gessnerallee in Zürich staat open voor alle takken van podiumkunsten. Het programma vertegenwoordigt enthousiasme voor het experimentele, innovatieve spelvormen en ontspannen crossover. Dit maakt de Gessnerallee tot een centraal ontmoetingspunt voor een breed, in cultuur geïnteresseerd publiek.
Gessnerallee

Fabriktheater Rote Fabrik, Zürich

Het Fabrikstheater toont ook dansproducties - van regionaal tot internationaal - en gezelschappen. In de herfst wordt het internationale dansfestival 'Yeah Yeah Yeah' gehouden, zie www.yeahyeahyeah.ch Als cultuurcentrum absorbeert de Rote Fabrik voortdurend nieuwe stromingen en biedt een podium voor culturele creativiteit in uiteenlopende takken.
Rote Fabrik

Kaserne Basel

De Kaserne Basel is het grootste centrum voor vrije eigentijdse theater-, dans- en performance-stromingen en voor innovatieve popmuziek in Noordwest-Zwitserland. Het programma omvat producties van theater- en dansgroepen en liveconcerten.
Kaserne Basel

Dampfzentrale, Bern

De Dampfzentrale is een culturele ontmoetingsplaats in een voormalig industriecomplex. Hier delen geïnteresseerden hun passie voor nieuwe vormen van dans, performance en muziek. In een unieke architectonische en natuurrijke atmosfeer aan de Aare worden ook festivals georganiseerd.
Dampfzentrale

Südpol | Musik Tanz Theater, Luzern

Südpol | Musik Tanz Theater ziet zich als podium voor een (jonge) creatieve scène. Eigen producties, coproducties en gastoptredens van muziek, dans en theater dragen het kunstzinnige programma. Bovendien worden jaarlijks geselecteerde groepen of individuen uitgenodigd als Artists in Residence om op locatie kunstzinnige uitingen te verkennen en te produceren.
Sudpol

Tanzhaus Zürich

Het Tanzhaus Zürich ontstond in 1996 als Tanzhaus Wasserwerk. Het is een ontwikkelings- en productielocatie voor eigentijdse dansvormen. Daarbij is er ruimte voor professionele trainingen, workshops, opleiding en bijscholing, of evenementen met dansoptredens.
Tanzhaus

Théâtre Sévelin 36, Lausanne

Choreograaf Philippe Saire richt theater Sévelin op in 1995 met het oogmerk de eigentijdse dans lokaal en regionaal te stimuleren. Het programma omvat in eerste instantie lokale gezelschappen en jonge choreografen. Verder organiseert het theater twee internationale dansfestivals: sinds 1997 Lausanne Danse en sinds 2012 Les Printemps de Sévelin. In 2013 werd het theater onderscheiden met de Spezialpreis Tanz.
Théatre Sévelin 36

Dansfestivals

Migros Kulturprozent dansfestival STEPS

Het grootste festival voor eigentijdse dans in Zwitserland heet STEPS en wordt georganiseerd door samenwerkingsverband Migros. Het wordt tweejaarlijks in de lente gehouden met evenementen door heel Zwitserland. Gedurende drie weken zijn meer dan tien internationale dansgezelschappen op tournee door het land en verzorgen optredens op de meest uiteenlopende podia - staatstheaters, alternatieve cultuurinstituten of multifunctionele hallen in de provincie. Behalve deze circa 90 voorstellingen organiseert het festival workshops voor leerlingen en dansers, naast een vaksymposium.
Steps

Tanz in Olten

Elk jaar in de herfst vindt het dansfestival Tanz in Olten plaats - in 2013 al weer voor de 18e keer. Het festival wordt georganiseerd door de gelijknamige vereniging met het doel de professionele eigentijdse dans in Zwitserland te stimuleren.
Tanz in Olten

Zürcher Theater Spektaktel

Het Theater Spektakel op de Landiwiese in Zürich wordt telkens eind augustus, begin september gehouden. Het wordt tegenwoordig gerekend tot de belangrijkste Europese festivals voor eigentijdse vormen van podiumkunsten. Het heeft zich in de voorgaande 30 jaar ontwikkeld tot een gevraagde locatie voor optredens van gerenommeerde en aankomende theater- en dansgroepen uit de hele wereld.

Musicals en dansshows

De pakkende voorstellingen waarbij zang, dans en toneel versmelten, zijn ook in Zwitserland een publiekshit. De bekendste podia zijn het Musical Theater in Bazel, het Theater St. Gallen en Theater 11 of de Maag Event Hall - beide in Zürich. 's Zomers is de openluchtvariant met uitzicht over het meer en op de majesteitelijke bergen populair - bijvoorbeeld aan de Thunersee of Walensee, zie www.thunerseespiele.ch en www.walenseebuehne.ch
Een overzicht van de Zwitserse musicals vindt u op www.musical.ch Informatie over musicals, shows en evenementen in heel Zwitserland vindt u op www.actnews.ch Met name voor kindermusicals is www.balzer-produktionen.ch aan te bevelen.

Zelf dansen

Verplichte sluiting om 24:00 uur - dat is verleden tijd. Sinds de liberalisering van de uitgaansregels in de jaren 80 heeft zich in de grote Zwitserse steden een bruisend nachtleven ontwikkeld. Niet in de laatste plaats dankzij het goede nachtelijke openbaar vervoer, dat het uitgaanspubliek in het weekend na afloop weer thuis brengt.
Salsa of hip-hop, bar of club, concert of DJ? Op www.usgang.ch vindt elke vertierzoeker voor elk wat wils - zowel voor het weekend of voor doordeweeks. Inmiddels heeft de danskoorts Zürich bereikt: bijvoorbeeld op het Caliente, het Latin Music Festival in juli, of de Street-Parade in augustus, als de Technosound de stad op haar grondvesten doet schudden.