Jest wczesny poranek ciepłego wrześniowego dnia. Domenic Godly bierze plecak na ramiona i szykuje się do pracy. Nie słychać nic poza śpiewem ptaków i szumem strumienia. Ale spokój zostaje nagle zakłócony przez głośny hałas. Brzmi to niemal jak ryk niedźwiedzia. Jednak Domenic Godly ostrzega: „To jest jeleń szlachetny. Nadszedł czas godów u jeleni.

Domenic pracuje jako strażnik parku w Szwajcarskim Parku Narodowym od około 25 lat. Praca w najpiękniejszym rezerwacie przyrody w Szwajcarii jest jedną z najbardziej niezwykłych w kraju. Zakres działań jest zaskakująco zróżnicowany: Oprócz monitorowania flory i fauny, do zadań zespołu należy również utrzymanie infrastruktury parku narodowego oraz udostępnianie informacji gościom. Projekty badawcze stają się coraz ważniejsze.

Domenic rusza szybkim krokiem. Zna Val Trupchun jak własną kieszeń. Dolina jest „jego” terytorium i jego obowiązkiem jest utrzymanie wszystkiego w dobrym stanie. Domenic kręci głową w odpowiedzi na pytanie, czy częste wędrówki po tej samej dolinie nie są nudne. „Każdego dnia odkrywam coś nowego. Gałęzie tego modrzewia wczoraj były jeszcze zielone. Dziś mają już nieco jaśniejszy kolor. Nadchodzi zima”. Rzeczywiście pierwsze odcienie żółci pojawiają się w lasach, a alpejskie łąki wydają się bledsze. 

Zanim nadejdzie zima, w Val Trupchun odbędzie się wyjątkowy pokaz przyrody. Każdego roku, między końcem września a początkiem października, przypada okres godowy jeleni. Okres ten znany jest również jako okres godowy jeleni. Królowie lasu rywalizują o względy samic za pomocą swoich okazałych porożów i głębokiego ryku. Podczas gdy jelenie dominują na wolności, górskie doliny wypełniają się ich przejmującym wołaniem. Czujesz to w kościach. Rykowisko jeleni ukazuje dziką przyrodę Gryzonii w jej najczystszej postaci. Przyciąga również wielu turystów. 

Dolina jest popularnym celem podróży, szczególnie w okresie godowym jeleni. Indywidualni turyści, rodziny, klasy szkolne, wycieczki seniorów – dziesiątki osób codziennie wędrują po Val Trupchun. Trasa Senda Val Trupchun rozpoczyna się w Varusch i biegnie okrężną trasą do Alp Trupchun i z powrotem. Wzdłuż trasy znajdują się liczne miejsca odpoczynku, w których można zatrzymać się na chwilę i poobserwować zwierzęta. „Zawsze miło jest widzieć, jak bardzo ludzie, zarówno młodzi, jak i starsi, są zainteresowani” – mówi Domenic. Jego pasja do pracy strażnika parku jest namacalna. 

We wrześniu u jelenia wzrasta poziom hormonów. Im chłodniejsza i bardziej deszczowa pogoda, tym bardziej aktywne są jelenie szlachetne. Zwierzęta dominujące, zwane również „przewodnikami stada”, poszukują grupy łań. Ich celem jest łączenie się ze swoimi haremami i obrona ich przed rywalami. I dlaczego ten głośny ryk? „Robią to, żeby pokazać konkurencji, kto tu rządzi i czyj to harem” – wyjaśnia Domenic. 

W rzeczywistości jelenie ryczą, aby porozumieć się ze swoimi konkurentami. W okresie godowym samce jeleni wydają głębokie, melodyjne odgłosy, które można usłyszeć z dużej odległości. „Każdy jeleń ma swój własny, niepowtarzalny głos” – mówi Domenic. Potrafi dokładnie określić, gdzie znajduje się przywódca stada. Jelenie używają ryku do zaznaczania terytorium, zaznaczania swojej dominacji i przyciągania samic. Ponadto ryczenie pozwala jeleniom identyfikować się ze sobą i wzmacniać więzi społeczne. 

A jak często walczą dwa jelenie? Domenic uśmiecha się i odpowiada: „Bójki nie zdarzają się tak często, jak mogłoby się wydawać”. Bo walka zawsze wiąże się z dużym ryzykiem odniesienia obrażeń i pochłania ogromne ilości energii. Jelenie mają swoją własną taktykę oznaczania swojego terytorium. Jednym z nich jest ryczenie. Ponadto jelenie wydzielają z gruczołu przedocznego cuchnącą wydzielinę. Zapach jelenia, jak słodko go nazywa Domenic, pozostawiany jest na krzewach i drzewach w celu oznaczenia terytorium. Innym typowym rytuałem godowym jest grabienie ziemi porożem. To szczególnie odstrasza młodych mężczyzn. 

Domenic wskazuje na drugą stronę doliny. „Patrz, tam są dwa silne jelenie poruszające się równolegle”. Wyjaśnia, w jaki sposób rywal, który chce walczyć, wtargnął na teren rykowiska jelenia. Po pierwsze, obydwie strony podejmują równolegle groźne kroki. Jeżeli obaj przeciwnicy pozostaną nieugięci, dochodzi do walki. Następnie jelenie zderzają się ze sobą porożami, popychając się wzajemnie po terenie godowym. Walka kończy się, gdy jeden z przeciwników zdaje sobie sprawę ze swojej słabszej pozycji i ucieka. Bardzo rzadko może się zdarzyć, że jeden z rywali zginie w walce. 

Dwa jelenie po drugiej stronie doliny są w bojowym nastroju. Po krótkiej chwili biegu równoległego atakują się wzajemnie. Domenic zwraca uwagę odwiedzających strefę odpoczynku na walkę. Zarówno młodzi, jak i starzy z podekscytowaniem spoglądali na drugą stronę doliny i obserwowali bitwę. To zacięta walka. „Te dwa rywale mają dość podobną siłę, co sprawia, że walka będzie emocjonująca” – mówi Domenic. Jelenie popychają się wzajemnie z prawej do lewej, w górę i w dół góry. Oderwany kamień stacza się ze zbocza góry, a gałęzie zostają połamane. 

W takiej walce może być tylko jeden zwycięzca. Konfrontacja zakończyła się niemal tak szybko, jak się zaczęła. Widocznie wyczerpani i zdyszani, dwa jelenie rozdzielają się. Zwycięstwo odnosi jeleń w najlepszej kondycji fizycznej, ale niekoniecznie ten, który ma największe poroż. Nagrodą jest możliwość kopulacji z samicami. Dlatego jeleń podąża za samicami w okresie godowym, aż te pozwolą na gody. „Decyzja należy do kobiet” – mówi Domenic z uśmiechem. W rzeczywistości łanie nie akceptują byle jakiego partnera, nawet jeśli jest on gotowy do kopulacji. Aktywnie wybierają „swojego” jelenia.  

Po okresie godowym większość jeleni opuszcza Szwajcarski Park Narodowy w połowie października. Zwierzęta spędzają zimę na słonecznych zboczach głównych dolin Engadyny i Münstertal. W okresie godowym jelenie i samice spotykają się razem. Resztę roku żyją w stadach, podzielonych według płci. Stada składają się z matek i ich potomstwa z ostatnich lat. Samce opuszczają stado macierzyste po około 2 latach i dołączają do młodszego stada jeleni. Dzięki temu może uczyć się od doświadczonych zwierząt i stać się silniejszym.

Młode samice pozostają ze stadem-matką. Dojrzałość rozrodczą zwierzęta osiągają po około dwóch, trzech latach. Według Domenica chów wsobny nie jest problemem. Okres godowy jest dla jeleni niezwykle wyczerpujący. Po trzech latach najsilniejszy jeleń jest często zastępowany przez silniejsze zwierzę. W ten sposób natura zapobiega kopulacji jelenia ze swoją samicą.

Val Trupchun to idealne miejsce do obserwacji jeleni w okresie godowym. Zwierzęta w tej dolinie w Szwajcarskim Parku Narodowym są chronione przed ingerencją człowieka dzięki wytyczonym szlakom komunikacyjnym. Jest tu również mnóstwo pożywnej trawy i innych roślin. W Val Trupchun lekko zwietrzałe warstwy podłoża Allgäu szybko przekształcają glebę w próchnicę. Wchłania dużo płynów i jest bardzo pożywny. „Nawet teraz, jesienią, łąki są nadal zielone, a jelenie mają mnóstwo pożywienia” – dodaje Domenic. Val Trupchun jest idealną letnią kryjówką dla jeleni. 

Jednak nie tylko jelenie szlachetne żyją w Val Trupchun. Można tu spotkać także koziorożce, kozice, świstaki, a rzadziej sępy brodate i orły przednie. W okresie godowym pozostali mieszkańcy wycofują się, unikają terenów godowych i przygotowują się do zimy. Domenic obserwuje dwa świstaki niosące suchą trawę do nory. „Będzie im to potrzebne, żeby przetrwać siedem miesięcy hibernacji” – mówi Domenic.  

Szwajcarski Park Narodowy jest największym w kraju obszarem chronionym o powierzchni 170 kilometrów kwadratowych. Założony ponad 1914 lat temu, był pierwszym parkiem narodowym w Alpach. Ten skrawek ziemi pozostawiono samemu sobie. Miejsce, w którym człowiek nie ingeruje, a przyroda może rozwijać się według własnych praw.

Kiedy świat zwierząt zapada w sen zimowy, dla strażników parku zaczyna się również spokojniejszy okres. Zimą Szwajcarski Park Narodowy jest zamknięty dla zwiedzających. Pozostawienie zwierząt w spokoju i niezakłócanie ich przez ludzi zwiększa ich szanse na przeżycie. Oznacza to, że nie marnujemy niepotrzebnie energii na ucieczkę. Domenic i jego współpracownicy spędzają większą część zimy w biurze. To czas na pracę administracyjną i badania. Jednak ten rok jest dla Domenica rokiem szczególnym: Po 25 latach pracy jako strażnik parkowy może teraz cieszyć się zasłużoną emeryturą.